Almanya’da şu anda yaklaşık olarak 2,8 ila 3,2 milyon arasında Müslüman yaşamakta. Müslümanların çoğunluğunu geçtiğimiz yarım yüzyılda Almanya’ya yerleşmiş göçmenler oluşturmaktadır. Almanya’da yaşayan müslümanların dini bayram günleri resmi tatil olmadığı için, yaklaşan her bayram öncesi, iş yerinde ve okulda izin kullanabilirmiyim telaşı içerisine girmektedirler.

 

1. Dini bayram günleri ve bu günlerin tespiti

İslam’da en önemli dini bayramlar dört gün süren Kurban Bayramı ve üç günlük Ramazan bayramıdır. Kurban bayramında Allah (c.c)’ın emri üzerine Hz. İbrahim’in oğlu kurban etmeye hazır olması hatırlanmakta, Ramazan Bayramı’nda ise oruç ayı Ramazanın sonu kutlanmaktadır. Sözkonusu iki bayramda, İslamÎ ay takvimine göre kutlanmakta ve gregoryen güneş takvimiyle uygunluk göstermemekte ve dolayısıyla bu bayramların tarihi her yıl değişiklik olmaktadır.

 

Gregoryen takviminde bayram günlerinin tespiti, birçok mezhebe göre sadece astronomik hesaplarla değil, hilalin gözle görülmesi ile de gerçekleşmektedir. Bu durum ise özellikle Ramazan Bayram’ında, bayram gününün bayramdan bir gün önce ancak tespit edilebilmesine neden olmaktadır. Coğrafî farklılıklar ise bayramların İslam ülkelerinde bile bazen bir gün arayla kutlanmasına neden olabilmektedir.

 

2. Kamuya ait okullarda dini bayramların dikkate alınması

Yaşadığımız toplumun farklı dinlere mensup insanlardan oluşması nedeniyle, bu durumun kamuya ait okullarda ve işletmelerde ne kadar dikkate alındığı sorusu önem arzetmektedir.

 

Okul derslerinden muaf tutulma hususunda eyaletlerin düzenlemeleri aşağıda sırayla belirtildiği şekildedir:

 

Baden-Württemberg:

Kamuya ait okullarda öğrencilerin dersten muaf tutulma, devam mecburiyeti ve izin verilmesi gibi konular eyaletin Okul Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir. Sözkonusu yönetmelik son olarak Kültür Bakanlığı’nın 13 Ocak 1995 tarihli yönetmeliği ile değiştirilmiştir. Yönetmelikte, İslam dinine mensup öğrencilere Ramazan ve Kurban Bayramı’nda bir gün izin verilebileceği ve aynı şekilde Cuma namazı içinde okulun izin verebileceği belirtilmektedir.

 

Bavyera:

Pazar günleri, tatil günleri ve diğer dini, milli bayramların korunması ile ilgili kanunun etkilerini düzenleyen 13 Haziran 1978 tarihli kanuna (KMBI I S. 4349) göre, Müslüman öğrenciler, Ramazan ve Kurban bayramlarının ilk iki gününde derse katılım mecburiyetinden muaf tutulabilmektedirler.

 

Berlin:

Senato yönetiminin yayınladığı genelge uyarınca, Berlin Eyaleti’ndeki okullarda Müslüman öğrenciler için, Ramazan ve Kurban bayramlarında bir gün tatil günü ilan edilmiştir.

 

Bremen:

11. Mayıs 1999 tarihli, “dinî bayramlarda dersten ve hizmetten muafiyet yönergesi”ne göre Müslüman öğrenciler ile ilgili tatil düzenlemesi şu şekildedir: Ramazan Bayramı: 1 Gün ( Ekseriyetle bayramın ilk günü), Kurban Bayramı (Ekseriyetle bayramın ilk günü).

 

Hamburg:

Hamburg’ta kamuya ait okullarda okuyan İslam dinine mensup öğrenciler, dini bayramlarda okuldan muaf tutulmaktadır (Hamburg’taki yabancı çocuklar ve gençlerin eğitim ve öğretimi hakkında yönerge S. 44”.

 

Hessen:

Dini nedenlerle okuldan muaf tutulma ile ilgili 9 Mayıs 1977 tarihli (S. 747), (28
Şubat 1981 tarihli baskı (S. 309) yönetmelik uyarınca Ramazan ve Kurban bayramlarında dilekçe gerekmeksizin okuldan muaf tutulmalıdır. Bayram günleri resmi gazetede heryıl yayınlamaktadır.

 

Aşağı Saksonya:

Aşağı Saksonya Eyaleti’nde, tatil günlerini düzenleyen kanuna dayanarak yayınlanan genelgede, Müslüman öğrenciler ve öğretmenler için Ramazan ve Kurban bayramını tatil günü ilan edilmiştir. Sözkonusu tatillerin günleri her yıl Aşağı Saksonya Okul Yönetim Bildirisinde yayınlanmaktadır. Müslüman öğrenciler dilekçe üzerine dersten muaf tutulabilmekle beraber, öğretmenlere ise derslerle ilgili bir sorun olmadığı sürece dersten muaf tutulabilmektedirler.

 

Kuzey Ren Vestfalya:

Eyaletin Okul, Eğitim ve Bilim’den sorumlu Bakanlığı değişken olan dini bayram günleri hususunda okulları her yıl bilgilendirmektedir. Bildiride, Müslüman öğrencilere bu nedenlerle izin verilebileceği belirtilmektedir.

 

Rheinland-Pfalz:

Bu Eyalette, Müslüman öğrenciler Kurban ve Ramazan bayramlarında dersten muaf tutulmaktadırlar.

 

Saarland:

Saarland Eyaletindeki okullarda Müslüman olan öğrencilere, velinin yazılı başvurusu üzerine Ramazan ve Kurban bayramlarında bir gün için izin alma imkanı tanınmıştır.

 

Schleswig-Holstein:

Schleswig–Holstein Eyaleti Eğitim Bakanlığı, okulları her yıl değişken olan dini bayramlar hususunda haber gazetesi yoluyla bilgilendirmektedir. Gazetede “Schleswig-Holstein’daki okullarda din dersi” adlı genelgeye gönderme yapılarak, genelgenin öğrencilere kendi dinlerinin bayram günlerinde ibadet ve kutlamalara katılma imkânı sunduğu ifade edilmektedir. Genelgeden Ramazan ve Kurban bayramlarında öğrenci ve öğretmenler için aynı düzenlemenin olduğu anlaşılmaktadır.

 

Thüringen:

Bu Eyalette dinî nedenlerle dersten muaf tutulma ve izin alma konuları, son olarak 17 Ocak 2000 (S. 555) tarihinde değiştirilen, 20 Ocak 1994 (S. 185) tarihli Thüringen Okul Yönetmeliğinin 6. ve 7. maddelerinde teminat altına alınmıştır.

 

3 Kamuya ait işletmeler ve idari yönetimlerde dini bayramların dikkate alınması

İş esnasında dini ibadetlerle ilgili hukuki mevzuat aşağı belirtildiği gibidir:

Pazar ve tatil günlerini düzenleyen Eyalet Kanunları, İslamî tatil günlerini dikkate almamaktadır. Ancak Medeni Kanun’un 616. maddesinde kendisinden iş akdinin gereğini yerine getirmesinin beklenemediği durumlarda işçinin, maaşı ödenerek işten muaf tutulma hakkı olduğu belirtilmektedir. Genel içtihat, dini görevlerin sadece iş saatleri esnasında yapılabilmesi durumunun bu maddede belirtilen esasa uygun olduğu yönündedir. Uygunluk sorununda ise, işçinin talepleri ve işletmenin menfaatleri karşılaştırılmaktadır. İşyerinde, iş akışının zarar görebileceği durumlarda işçinin işten muaf tutulma hakkı sözkonusu olmamaktadır. Bu hak aynı zamanda Medeni Kanun’un 616. maddesince yapılan iş akitlerinde de ortadan kaldırılabilmektedir.

 

616. madde de belirtilen maaş ödenerek işten muaf tutulma hakkının sözkonusu olmadığı durumlarda, şayet sadece iş saatinde yerine getirilebilinen dini görevler mevcut ise, maaş ödenmeksizin işten muaf tutulma hakkı doğabilmektedir. Esasen, dinî vazifeler nedeniyle işten muaf tutulmanın, eşitlik kuralı gereğince kiliselerle sınırlandırılmayacağı, herkes için geçerli olduğu kabul edilmektedir.

 

Müslüman memurlar, işleriyle ilgili önemli bir durum sözkonusu değil ise, dini bayram günlerinde dinlenme izni, özel izin ve mesai nedeniyle çalışılan fazla saat gereğince verilen izin yoluyla hizmetten muaf tutulabilmektedirler. Bunun dışında saatlik veya sadece bir gün izin alma imkanları da mevcuttur. Eyaletler ve belediyelerdeki hukuki mevzuat birbirleriyle büyük ölçüde örtüşmektedir. Federal devlet, eyalet ve belediye işçileri içinde aynı prosedür uygulanabilmektedir.